‘Ik hoor nooit wat mensen denken.’
Marshall B. Rosenberg PhD

Marshall Rosenberg (1934 – 2015) de grondlegger van Geweldloze communicatie stond bekend als een goed luisteraar en heeft meer dan veertig jaar succesvol bemiddeld in allerlei conflictsituaties tussen strijdende partijen in de hele wereld. Het is hem heel vaak gelukt om partijen nader tot elkaar te brengen en meer wederzijds begrip voor elkaar te laten krijgen. In een interview werd hem gevraagd wat het belangrijkste is dat hij in die periode geleerd heeft. Zijn verrassende antwoord staat in de quote hierboven: ‘Om te beginnen hoor ik nooit wat mensen denken!’

 

Goed luisteren


Voor mij was dit heel verrassend, omdat ik dacht dat bij goed luisteren het er juist om gaat te horen wat mensen denken. Als het volgens hem bij goed luisteren niet gaat om er achter te komen wat mensen denken, wat is er dan wel belangrijk om goed te luisteren?

 

Michel Dijkstra haalt in het boek Inleiding Taoïstische filosofie een passage aan van de Zhuangzi, waarvan ik hier een ingekorte versie weergeef (Dijkstra, Ransdorp, de Meyer, & Chong, 2015):

Het visnet bestaat omwille van de vis,
en als de vis gevangen is, kun je het net vergeten.
Woorden bestaan vanwege 
hun betekenis,
en als je de betekenis 
begrepen hebt,
dan kun je de woorden 
vergeten.

Voor mij is de uitleg hiervan: Wij denken en spreken met behulp van woorden, maar het gaat uiteindelijk niet om de woorden, het gaat om de betekenis die we willen overbrengen. Als we goed willen luisteren, dienen we ons dus minder op de woorden en meer op de betekenis te richten. Maar wat is die betekenis?

Voor Marshall Rosenberg lag die betekenis in ‘wat er leeft in mensen’, namelijk hun gevoelens en behoeften. Behoeften zijn in zijn visie de drijfveer achter de dingen die we doen en onze gevoelens vertellen ons hoe het er met de vervulling van onze behoeften voorstaat.

Als we bij het luisteren ons kunnen richten op het aanvoelen van de gevoelens en behoeften die er in de ander leven en daarover communiceren, dan kunnen we echt luisteren. Dan kan de ander zich begrepen voelen, dan kunnen gevoelens verwerkt worden en wordt de basis gelegd voor meer vertrouwen en duurzame oplossingen.

Goed luisteren is daarmee niet alleen een rationeel proces waarbij we zo goed mogelijk op de woorden letten en daarover in discussie gaan, maar ook (misschien zelfs vooral) een proces van aanvoelen wat er leeft in de ander.

Natuurlijk is het in veel situaties ook belangrijk om zelf gehoord te worden door de ander en ook daarvoor gelden dezelfde principes. Als je goed in contact bent met je eigen gevoelens en behoeften die verscholen gaan achter de woorden die je denkt, dan kun je daarover communiceren en is de kans groter dat de ander je werkelijk begrijpt.


Verwijzingen
Dijkstra, M., Ransdorp, R., de Meyer, J., & Chong, W.-L. (2015). Inleiding taoïstische filosofie. Leven vanuit niet-doen. Leusden: ISW Uitgevers.