Hoe krijg ik meer grip op mijn onderbewuste?

“Geen boom groeit tot in de hemel, waarvan de wortels niet reiken tot in de hel.” C.G. Jung.

Waarom blijf je je zich soms gedragen op een manier die duidelijk beperkend of schadelijk voor je is? Waarom zoek je dan vaak een rationele verklaring om je gedrag te rechtvaardigen? Het antwoord is dat je anders het bestaan van een emotioneel probleem moet toegeven. En als je toegeeft dat het probleem bestaat wordt je geconfronteerd met de emoties en de emotionele lading die erbij horen en die kunnen scherp en pijnlijk zijn. Emotionele pijn willen we graag vermijden, zelfs als dat veel ander ongemak oplevert. Je redeneert de pijn weg en hoeft het daardoor niet te voelen. Maar je houdt daarmee ook beperkingen in stand en vermijdt de mogelijke oplossing van het probleem.

Persoonlijke ontwikkeling vraagt om de moed je emoties toe te laten. Dan kun je ontdekken wat de emotie je te vertellen heeft en je kunt de emotionele lading, die hoort bij ervaringen uit het verleden, neutraliseren en zelfs oude onverwerkte gebeurtenissen helen. De emotionele lading uit je onderbewuste voert dan niet langer de regie en de weg wordt vrij gemaakt voor nieuw gedrag. Daarvoor is het nodig dat je eerst leert je emoties te reguleren, zodat je ze kunt dragen. Niet door ze zo snel mogelijk weg te krijgen, maar juist door ernaartoe te gaan.

Anders zijn

‘Ik heb mijzelf heel lang verteld dat ik anders was en er dus ook niet bij wílde horen.’

Joke vertelt: ‘Als ik terugdenk aan hoe er vroeger op de basisschool teams werden gekozen met gym, ervaar ik nog steeds een nare kramp in mijn maag. Het kiezen van de teamleden legde pijnlijk bloot hoe de hiërarchie was en als je als een van de laatsten gekozen werd, vormde dat het bewijs van je beroerde positie: dat eigenlijk niemand je echt wilde en je niet goed genoeg was. En als ik me later in groepen begaf, ging ik maar mijn eigen gang, mezelf een beetje afzijdig houdend. Ik heb mezelf heel lang verteld dat ik anders was en er dus ook niet bij wílde horen. Dat ik er zelf ook dolgraag bij wil horen, heb ik pas veel later aan mezelf toegegeven, want daarbij hoorde ook het toegeven dat ik vaak afwijzing heb ervaren, met de daarbij horende pijnlijke gevoelens van verdriet en angst.’

Emoties

Alle mensen ervaren emoties en meestal zijn we wel in staat om onderscheid te maken tussen verschillende emoties, zoals woede, verdriet, angst, walging of vreugde en trots. Ze ontstaan als reactie op gebeurtenissen die belangrijk voor je zijn en zijn meestal relatief kort van duur. Emoties helpen je om je gedrag en fysiologie aan te passen en om te gaan met situaties die lastig of bedreigend voor je zijn. Als de situatie effectief is afgehandeld verdwijnt de emotie en kun je weer overgaan tot de orde van de dag. De emotie zakt weer en de gebeurtenis wordt als een herinnering in het geheugen opgeslagen.

Bijvoorbeeld bij het oversteken van een straat schrik je van een aanstormende auto die je niet hebt gezien. Je reageert onmiddellijk door opzij te springen, de auto gaat rakelings langs je heen. Als je daarna ongedeerd de overkant bereikt voel je ‘de schrik’ nog goed in je lijf: je hart klopt in je keel, je ademhaling is versneld en je lichaam trilt helemaal. Maar na een tijdje zakt het weer, je voelt je dankbaar dat je er zo goed vanaf gekomen bent en neemt je voor om voortaan beter op te letten. Je hebt van de ervaring geleerd en als je ’s avonds thuis over de gebeurtenis vertelt, voel je misschien nog wel iets van de schrik, maar je weet dat dit een herinnering is.

Maar niet iedere situatie loopt zo goed af, soms loop je in je leven psychische verwondingen op die maar lastig kunnen helen. In die situaties worden emoties niet goed verwerkt en kunnen ze weer geactiveerd worden in de vorm van emotionele lading wanneer er iets in je leven gebeurt dat er enigszins op lijkt. Zoals bij Joke, die als kind geen controle had over de situatie tijdens de gymlessen. De emotionele verwondingen die ze opliep zorgde niet voor een tijdelijke, maar voor een blijvende gedragsverandering in haar leven: het vermijden van sociale betrokkenheid in groepen. Als ze op een feestje even geen aanspraak heeft, voelt ze zich rot en diep van binnen denkt ze dat ze niet interessant genoeg is.

De eerste stap

Als je kiest voor persoonlijke ontwikkeling dan is de eerste stap bewustwording. En dat doe je door gewaarwording van lichamelijke reacties bij emoties.

TriskelDenk eens terug aan een concrete situatie waarin je angstig of gestrest was. Welke lichamelijke sensaties voelde je toen? Denk daarbij aan zaken als hartslag, ademhaling, spierspanning, lichaamshouding etc.
Noteer:
1. ------------------------
2. ------------------------
3. ------------------------
4. ------------------------

 

Denk nu eens terug aan een concrete situatie waarin je je prettig voelde. Welke lichamelijke sensaties voelde je toen? Denk daarbij aan zaken als hartslag, ademhaling, spierspanning, lichaamshouding, bewegingen die je maakte etc.
Noteer:
1. ------------------------
2. ------------------------
3. ------------------------
4. ------------------------

Emotionele lading – De hefboom in je binnenste

muggentrigger2Je geheugen is een geheel van dynamische opbergplaatsen in de onderbewuste delen in je brein. Er worden niet alleen ‘dode’ feiten in opgeslagen maar ook ‘levendige’ emotionele aspecten van je ervaring. Ook emoties die niet goed verwerkt zijn worden in je geheugen opgeslagen en die kunnen ineens opkomen naar aanleiding van een trigger. In dat geval spreken we van emotionele lading. We ervaren deze emotie dan niet als een herinnering, maar als een actuele reactie op het hier en nu. Je kunt dan merken dat je reactie veel sterker is dan je zou verwachten of dat je ‘op slot gaat’.

Verandering is mogelijk

Lange tijd dachten geheugenonderzoekers dat emotionele herinneringen permanent opgeslagen werden in de hersenen en dat ze stabiel waren. Dat idee is niet langer houdbaar. Emotionele herinneringen blijven altijd veranderbaar onder invloed van toekomstige gebeurtenissen via een fenomeen dat reconsolidatie wordt genoemd. Herinneringen worden dus niet alleen gevormd vanuit het verleden naar de toekomst, maar ook terugwerkend vanuit het heden of de (gevisualiseerde) toekomst naar het verleden. Zelfs de meest lastige emotionele herinneringen kun je op deze manier effectief veranderen. Deze kennis is een belangrijk uitgangspunt omdat het hoop biedt op het verzachten of zelfs wegnemen van de emotionele lading van pijnlijke herinneringen en helen van traumatische gebeurtenissen.

Positieve intentie

Wij gaan ervan uit dat emoties, hoe overweldigend ze soms ook zijn, een positieve intentie hebben: ze zijn er om je te helpen adequaat om te gaan met moeilijke of bedreigende situaties. Het is belangrijk om deze intentie te onderscheiden van de emotie zelf. Want die kan soms overweldigend of belemmerend zijn. Daardoor kan het gebeuren dat emotionele reacties problemen juist in stand houden of verergeren. Zoals bij Joke die uit onzekerheid sociale contacten in groepen ging vermijden en daardoor veel fijne contacten in haar leven misliep, terwijl de intentie was om zichzelf te beschermen tegen afwijzing.

Grip op je emoties

Om te kunnen functioneren in het leven is het belangrijk dat we in staat zijn om te sterke of niet passende emoties te kalmeren. We noemen dit emotieregulatie. Een manier om dit te doen is door vanuit je rationele brein de situatie opnieuw te beoordelen. Joke zou bijvoorbeeld kunnen denken: ‘deze mensen zijn bij elkaar om plezier te hebben met elkaar en ze hebben mij uitgenodigd. Ze willen mij er graag bij hebben en ik ben welkom’. Daarmee kan ze het emotionele deel van haar brein geruststellen en contact maken met de mensen in de groep. Vaak werkt zo’n aanpak voldoende om de situatie weer aan te kunnen.

Maar soms is zo’n rationele aanpak onvoldoende omdat we ons emotionele brein nu eenmaal niet kunnen opleggen wat het moet geloven. Dan is er meer nodig, op een dieper, onderbewust niveau. Om te communiceren met het onderbewuste deel van je brein moet je aan het rationele denken voorbijgaan. Je blijft vanuit je ratio wel sturing geven aan het proces door het richten van je aandacht. Hiervoor is de emotionele balansoefening ontwikkeld waarin je je aandacht eerst richt op je lichamelijke sensaties en vervolgens op je binnenwereld; de wereld van je subjectieve ervaring, van je dromen en symbolische innerlijke voorstellingen.

Emotionele balansoefening

handen-op-hart-kleine-witrandDe emotionele balansoefening is ontwikkeld voor emotieregulatie op het moment dat je merkt dat je emotioneel geraakt bent. Hieronder staan de zes stappen van de oefening beschreven met daaronder een beknopte toelichting op de stappen.

1. Denk aan het onprettige gevoel. Voel het in je lichaam. Geef er een score van 1 tot 10 aan. De score van 1 is heel licht en 10 is verschrikkelijk.
2. Geef het onprettige gevoel een naam. Bijvoorbeeld; verdriet, zorgen, onzekerheid, boosheid, angst, gespannen. Of misschien iets poëtisch: angstig kind, woeste draak of twijfel-ik. Denk niet te lang na, maar kies een naam die in je opkomt. Dit is een deel van jou.
3. Denk aan het onprettige gevoel en leg nu je linkerhand op je hart en je rechterhand op je buik. Maak een ronde strelende beweging met je rechterhand over je buik. Zeg de naam van het deel en dan: ‘Oké, je mag er zijn’. Tel tot 20 terwijl je over je buik blijft strelen en je hand op je hart hebt.
4. Stel je vervolgens voor dat je aan het strand loopt of op een andere prettige plek bent waar je je fijn voelt. Zie het voor je, hoor de geluiden en voel in je lijf hoe het is. Zet 20 rustige stappen terwijl je doorgaat met de bewegingen over je buik en je hand op je hart.
5. Beweeg je ogen vervolgens rustig van links naar rechts (20 keer), zonder je hoofd te bewegen.
6. Ga na welke score je nu aan je gevoel geeft.

Toelichting op de emotionele balansoefening

Stap 1 ‘Denken’ moet hier gelezen worden als het richten van je aandacht op het onprettige gevoel. Richt je aandacht op de onprettige emotie en hoe je deze ervaart in je lichaam zoals in de reflectie-oefening hierboven. Door je aandacht te richten op dit ervaren en voelen kun je het rationele denken beter loslaten.

Stap 2 Als iets een naam heeft kun je er gemakkelijker naar verwijzen en ermee communiceren.
Daarom geef je in deze stap de onprettige emotie een naam.

Stap 3 Je blijf je met je aandacht bij de onprettige emotie en je communiceert ermee. Wees je er daarbij van bewust dat deze emotie een positieve intentie voor je heeft, zodat je kunt zeggen: ‘Oké, je mag er zijn’. De strelende gebaren geven een gevoel van geruststelling.

Stap 4 Visualiseer nu je dat je in een prettige omgeving bent. Maak deze visualisatie zo echt mogelijk met zintuigelijke gewaarwordingen.

Stap 5 In deze stap beweeg je je ogen in een rustig tempo heen en weer waarbij je je hoofd stilhoudt. Door deze oogbewegingen kan er nieuwe informatie en daarmee een ander perspectief aan de opgeslagen emotionele patronen toegevoegd worden.

Stap 6 Dit is de afsluiting, ga na hoe de score van je gevoel nu is.

De emotionele balansoefening helpt je bij het reguleren van je emoties. Daardoor kun je gemakkelijker met emotionele situaties omgaan en grip krijgen op je gedrag dat vanuit je onderbewuste wordt gestuurd. Dit is een eerste hulpmiddel binnen een geheel van meerdere, diepgaandere oefeningen voor heling van oude wonden om de effecten van emotionele lading uit het verleden op te lossen. Hij is vooral geschikt om te doen op het moment dat je ergens emotioneel door geraakt bent. Je mag hem zo vaak toepassen als je wilt.

Voor meer informatie kijk op: https://avilacoaching.nl/publicaties/de-helende-kracht-van-je-emoties.

Boekgegevens
Titel: De helende kracht van je emoties, Angst de baas en grip op je stress
ISBN: 9789055993369
Verkoopprijs: € 16,95

 

Dit artikel is eerder verschenen in Spiegelbeeld magazine in de uitgave van juli/augustus 2018.